Afrikaans dagboek

Documentaire, 50 min. Port/Ned.
Realisatie: Licinio Azevedo
GB/Mozambique, 1994
Video
thema: vluchtelingen, Derde Wereld

Tijdens de 15 jaar durende burgeroorlog in Mozambique hebben anderhalf miljoen mensen hun heil gezocht in de buurlanden. Er was geen tijd voor een plechtig afscheid, geen tijd om het nodige respect te betonen voor de doden. Tien jaar later volgt Licinio Azevedoís film de lange reis terug naar huis van ÈÈn familie, die verlossing en boetedoening zoekt onder de boom van de voorouders.

Alexander houdt een dagboek bij dat hij zijn ëprotocol-boekí noemt. Hierin vermeldt hij de geboorten en overlijdens van de leden van zijn familie met de efficiëntie van een register. Hij registreert ook zijn tweede huwelijk: "Nu ben ik een polygamist. Ik trouwde met een vrouw uit Malawi die goed bevriend is met mijn eerste vrouw. Zij heeft een veld en dat zullen we allemaal samen bewerken." Hij noteert ook het einde van de burgeroorlog met de opmerking dat het een zondag was, en - zoals het een wijze patriarch betaamt - ontwerpt hij een tijdschema voor de terugreis. "We zullen terugkeren na de maisoogst, zodat we iets te eten hebben onderweg." Uittreksels uit dit dagboek zorgen voor commentaar tijdens de vele rustpauzes op de lange terugreis.

In 1984 toen de oorlog Chiuta bereikte in de noordwestelijke provincie Tete, werd Alexander Ferrao uitgekozen door zijn ooms om deel te nemen aan de vlucht van de familie naar Malawi. Wie kon lopen - en de kinderen die iemand hadden om hen te dragen - gingen met hem mee. Andere familieleden vluchtten naar Zimbabwe en zelfs naar Zaïre. In Malawi leefden Alexander en zijn groep in een vluchtelingenkamp op een berghelling. Het was een harde tijd van lijden, geen eten, geen velden om te bewerken en velen kwamen om. Vijf maanden na hun aankomst stierf Alexanderís dochtertje. Later stierven nog andere kinderen: zijn eigen kind, geboren in Malawi, een kind van zijn zuster en de kinderen van zijn tante Maria, de oudste van de familie. Negen jaar later, toen de oorlog eindelijk gedaan was, besloot Alexander, inmiddels 34 jaar oud, dat het tijd was om terug te keren. Licinio Azevedoís documentaire is het bewogen verhaal van hun 3 weken durende terugreis, per ossespan, per bus, maar meestal te voet. In Chiuta verzamelen ze zich onder de boom van de voorouders. Daar nemen ze afscheid als ze weggaan, daar worden huwelijken afgesproken, daar dopen ze hun kinderen, - en heel belangrijk - daar betuigen ze hun respect voor de doden.

Als de oorlog zo lang duurde, als er droogte kwam, als ze kinderen verloren op de reis, dan was het omdat de doden niet begraven waren en de voorouders niet tevreden.