De erfenis van Malthus

Documentaire, 50 min., Eng./Ned.
Realisatie: Deepa Dhanraj
India/GB, 1994
Video
thema: vrouwen, Derde Wereld

"Waarom vertrouwen ze vrouwen niet om zoveel kinderen te hebben als ze nodig hebben?" vraagt Deepa Dhanraj zich geïrriteerd af in een verantwoording voor haar film "De erfenis van Malthus". Haar eerste aanval op Indiaís bevolkingspolitiek die door mannen wordt gedomineerd en die volgens haar door internationale organisaties achter de schermen wordt geleid, kwam in 1992 met een briljante, boze en hard aankomende polemiek, getiteld "Something like a war", tegen Indira Gandhiís draconische geboortebeperkingsprogramma. Gedreven treedt zij nu opnieuw in het strijdperk, nu het internationale debat over bevolking en ontwikkeling zo centraal staat, door een parallel te trekken met wat in Schotland gebeurde in de 19^de eeuw en wat in India gebeurt vandaag.
In de Schotse hooglanden in de 19^de eeuw werden keuterboertjes (ëcroftersí of pachtboeren) door grootgrondbezitters massaal van hun grond verdreven om plaats te maken voor schapen waar op dat ogenblik veel meer mee te verdienen was. Vervolgens werden de boeren beschuldigd dat ze luiaards waren en arm en niet in staat hun gezinnen te voeden. Hetzelfde proces gebeurt op dit ogenblik in India, zegt regisseur Deepa Dhanraj, in een controversieel document dat uitdagend ingaat op de relatie tussen (over)bevolking, ontwikkeling en vernietiging van de leefomgeving.
Toen de Schotse grootgrondbezitters hun pachters van hun grond joegen, gebruikten ze als officiële rechtvaardiging het argument dat de boeren beter af zouden zijn als de helft van hen zou emigreren. Maar toen de Napier-onderzoekscommissie naar de uitdrijvingen dit argument voorlegden aan de verdreven boeren, was hun versie heel verschillend. De pachters stelden dat het niet zozeer een bevolkingsprobleem was, maar wel één van privatisering. Het probleem had minder te maken met teveel volk voor te weinig beschikbaar land als met teveel land in bezit van te weinig mensen.
In "De erfenis van Malthus" filmt Dhanraj 2 sterke en helder formulerende vrouwen, en bestrijdt de diep verankerde mening dat overbevolking verantwoordelijk is voor armoede en milieuontwrichting. De ene vrouw, Gyarsi Bai, is een oudere en gerespecteerde gemeenschapswerkster uit Rajasthan, die de brutale behandeling van vrouwen door Indiaís gezinsplanners vergelijkt met de gedwongen emigratiepolitiek in de Schotse hooglanden. De andere vrouw, Madina Bi, leeft op straat in Bombay, waar ze zeer actief is in een vrouwengroep. Net als de verdreven Schotten voor haar, ziet ze dat migratie naar de steden een aanbod schept voor goedkope arbeid in de sloppenwijken van de stad. Voor deze 2 vrouwen en anderen zoals zij, is het leven een strijd om het economisch model te negeren dat hen wordt opgedrongen door het westen. Hun eigen economische zienswijze is gericht op het voldoen aan hun noden en niet op het maken van winst. De sleutel hiertoe is in India, net als in Schotland vroeger, de beschikbaarheid van de grond.