Bolivia, de oorlog tussen culturen
Documentaire, 42 min.,
Duits/Ned.
Realisatie: Gordian Troeller
Duitsland, 1995
Video
thema: Derde Wereld, inheemse volkeren
Globaal overzicht door de bekende
documentaire cineast Gordian Troeller van de hedendaagse problematiek van de
inheemse bevolking, die de meerderheid uitmaakt in Bolivië, hun cultuur en de
opvoeding van hun kinderen. In Bolivië zijn er in totaal een 40-tal
indianenvolkeren, met een eigen taal en cultuur. De bekendste en de grootste
zijn de Quechuaís en Aymaraís.
Uitgangspunt van de documentaire is de nieuwe ëbevrijdingsideeí van de indioís,
niet meer de klassieke kapitalistische/marxistische klassenstrijd, maar de
strijd om het behoud van de eigen cultuur en het recht op zelfbeschikking, het
in ere herstellen van eigen traditionele waarden en geloofsinhouden. Ze wijzen
de op Westerse waarden gebaseerde maatschappij en de vrije markteconomie af, ze
eisen geen macht, geen rijkdom, maar enkel het recht om volgens hun opvattingen
waardig te leven en te sterven. Daarom vormen ze een soort "
bevrijdingsbeweging" nieuwe stijl, waarbij het niet gaat om "
hebben" maar om "zijn". Gelijkaardige bewegingen ontstaan er in
heel Latijns-Amerika, ook in Mexico met de Zapatisten. In dit streven worden de
inheemse bevolkingen echter op allerlei manieren gedwarsboomd.
Enerzijds door de strenge
anti-drugspolitiek van de eigen regering, gedicteerd door de VS, die de
traditionele cocateelt volledig wil verwoesten. Door een nefaste neoliberale
politiek en de sluiting van vele mijnen, zien steeds meer mensen zich gedwongen
te verhuizen naar de laagvlakte, waar ze puur om te overleven eveneens coca
beginnen aan te planten. De regering, met hun beruchte stoottroepen de ëLuipaardení,
uitgerust met Amerikaans wapentuig, drijft hen echter steeds meer in het nauw.
De beloofde steun van de VS voor herontwikkeling van de streek komt steevast in
de verkeerde handen terecht bij corrupte politici en generaals. De grote
drugkartels worden nagenoeg ongemoeid gelaten. Anderzijds
door de " bekeringsijver " van allerlei sekten (er zijn er momenteel
142!) die op deze manier het traditionele geloof van de indianen willen onderuit
halen en hen allerlei angsten en bedreigingen trachten in te lepelen. De sekten
trekken eveneens fel van leer tegen de coca, Eén van de symbolen van de
inheemse cultuur. Sommige waarnemers zien hierin zelfs een samenzwering van de
sekten met de Amerikaanse geheime diensten en drugsbestrijdingsdiensten om de
inheemse bevolkingen onder de knoet te houden. Vroeger diende de strijd tegen
het communisme als alibi, nu de strijd tegen drugs. In elk geval ondermijnt het
sektewerk de eeuwenoude culturen enorm. Dit in tegenstelling tot de katholieke
kerk die tegenwoordig de problematiek van de indianen zeer goed begrijpt en de
beleving van hun symbolen gedoogt. Het is trouwens geen toeval dat de invasie
van de sekten begon op het ogenblik dat de bevrijdingstheologie partij koos voor
de armen in Latijns-Amerika.
De op stapel staande onderwijshervorming, mede onder impuls van de vice-president Victor Hugo Cardenas, zelf ën indio, komt uitgebreid aan bod. Het bestaande onderwijssysteem, ingevoerd door de Spanjaarden en de kerk, laat te weinig ruimte voor inheemse talen en culturen.
Door gebruik te maken van archiefmateriaal uit zijn vroegere reportages over Bolivië zoals "De afstammelingen van de Incaís", "Slachtoffers van de drugsoorlog", "Weten wat ze doen" en "Aan hen behoort het rijk der hemelen" betrekt Troeller zowel de inheemse bevolkingen van de Altiplano (de hoogvlakte) als van de lager geleden gebieden (Chapare) en het tropisch laagland (waar o.a. de Ayoreo-indianen leven) in zijn overzicht.